‘Byddwch yn barod i uchel-gyhuddo Boris Johnson’ dywed Plaid Cymru wrth arweinwyr y gwrthbleidiau

methode_sundaytimes_prod_web_bin_870db12c-b619-11e9-999a-fecd54b2f716.jpg

Efallai y bydd angen uchelgyhuddo os bydd Johnson yn torri’r gyfraith trwy fethu â gofyn am estyniad

Bydd arweinydd Plaid Cymru yn San Steffan, Liz Saville Roberts AS, yn dweud wrth arweinwyr y gwrthbleidiau y dylent fod yn barod i uchelgyhuddo Boris Johnson os bydd yn anwybyddu deddfwriaeth sydd newydd ei basio yn mynnu bod y Prif Weinidog i ofyn am estyniad i osgoi Brexit Heb Gytundeb.

Daeth i’r amlwg fod Boris Johnson wedi cefnogi’r ymgais ddiweddaraf i uchelgyhuddo Prif Weinidog yn 2004, gan iddo gyd-lofnodi’r cynnig a gyflwynwyd gan arweinydd presennol Plaid Cymru Adam Price, oedd yn AS bryd hynny, i geisio uchelgyhuddo Tony Blair dros ryfel Irác.

Ysgrifennodd y Prif Weinidog hefyd golofn i’r Telegraph ar y pryd lle’r amlinellodd ei gefnogaeth i ymgais Adam Price i geisio uchelgyhuddo Blair a’r broses ei hun. Ysgrifennodd Mr Johnson yn 2004 “Mae ef [Tony Blair] wedi trin y Senedd a’r cyhoedd gyda dirmyg, a dyna pam ei fod yn haeddu cael ei uchelgyhuddo; hynny yw, cael ei ddal yn ffurfiol i gyfrif, yn y ffordd mae Adam Price yn awgrymu. Nid yw’n golygu y byddai’n cael ei orfodi i ymddiswyddo: dim ond y byddai’n rhaid iddo roi esboniad, fel y bu’n rhaid i Palmerston esbonio pan gafodd ef ei uchel-gyhuddo ym 1848.” Ychwanegodd  Mr Johnson y byddai’r drefn uchel-gyhuddo “o leiaf yn gorfodi Blair i fod yn onest, a dweud pam y teimlodd reidrwydd i fod mor ddi-hid gyda’r gwirionedd.”

Byddai’r broses yn gweld Tŷ’r Cyffredin yn pleidleisio i gychwyn ar gynnig uchel-gyhuddo; o’i basio, gallai arwain at erlyniad a phrawf. Yn hanesyddol, mae’r treialon wedi’u cynnal yn Neuadd San Steffan, ar stad y Senedd.

Mae arweinyddion y gwrthbleidiau eisoes wedi cytuno y dylai’r Senedd fod yn eistedd – heb i Etholiad Cyffredinol gael ei alw – hyd nes i Boris Johnson sicrhau’r estyniad a fynnir dan y ddeddfwriaeth. Byddai uchel-gyhuddo yn broses lle gallai’r Senedd ddal Mr Johnson i gyfrif petai’n methu â chydymffurfio â’r gyfraith ar ôl Cyngor Ewrop ar Hydref 17 a 18, fel y mae wedi bygwth.

Un AS yn unig sydd angen i wneud cyhuddiad o Uchel Droseddau a Chamymddygiad yn erbyn swyddog cyhoeddus i’r broses uchel-gyhuddo gychwyn. Unwaith i’r cyhuddwr gyflwyno ei b/phrawf i Dŷ’r Cyffredin ac os bydd y Tŷ yn cytuno fod achos i’w ateb, sefydlir pwyllgor i lunio erthyglau uchel-gyhuddo. Hysbysir yr Arglwyddi, ac os byddant hwy’n cytuno i’r erthyglau, maent wedyn yn penodi erlynwyr i roi prawf ar yr achos gerbron yr Arglwyddi, sef y barnwyr. Os ceir euogfarn, Tŷ’r Cyffredin sy’n penderfynu ar y ddedfryd.

Er bod nifer o Weinidogion hyd at y 19eg ganrif wedi eu huchel-gyhuddo, ni lwyddwyd i uchel-gyhuddo unrhyw Brif Weinidog.

Meddai Liz Saville Roberts AS:

“Mae Boris Johnson eisoes wedi gyrru fel tarw gwyllt trwy’r cyfansoddiad, felly nid yw syniadau fel uchel-gyhuddo bellach yn annhebygol.

“Byddaf yn dweud wrth arweinwyr y gwrthbleidiau eraill, rhaid i ni fod yn barod i uchel-gyhuddo os bydd yn torri’r gyfraith.

“Allwn ni ddim chwarae’r un gêm sinigaidd â’r Prif Weinidog. Mae angen i ni fod yn barod i ymladd tân â dŵr, bod yn glyfrach na’r clyfraf, dichon yr annichonadwy.

“Yr oedd uchel-gyhuddo yn broses a gyhuddwyd gan Boris Johnson beth amser yn ôl. Cefnogodd gŵr gafodd y sac am ddweud celwyddau dro ar ôl tro uchel-gyhuddo Blair am yr un rheswm - dweud celwydd. Os bydd y Prif Weinidog yn torri’r gyfraith, bydd gennym achos cryfach fyth dros uchel-gyhuddo na’r union achos a gefnogodd ef ei hun yn ôl yn 2004.

“Ni fyddai’r un Prif Weinidog eisiau bod yn ddifater ynghylch barn fu ganddo ar faterion o’r fath yn y gorffennol.

“Mae dyfodol ein cymunedau yn y fantol a wnaf i ddim gadael iddo gael eu difodi dim ond am fod ganddo acen grand a gwallt cofiadwy. Maent wedi dod ag ymgyrchydd i mewn i frwydr gyfansoddiadol pan ddylasent fod wedi dod â chyfreithiwr.

“Does neb uwchlaw’r gyfraith; ddylai Boris Johnson ddim ceisio sylweddoli hynny y ffordd anodd.”  

Mae hyn yn dechrau gyda chi

Ganddyn nhw mae'r arian, ond gennym ni mae'r bobl. Os yw pawb sy'n ymweld â'r wefan hon yn ymuno â'n symudiad yna does dim na allwn ei gyflawni.