Yr unig ffordd gallwn wynebu'r heriau a bachu ar gyfleoedd byd sy'n newid yw newid Cymru. A dim ond trwy'r newid mwyaf sylfaenol oll y gall y newid hwnnw ddod: bod yn berchen ar ein dyfodol ein hunain fel pobl a chenedl. Mae nifer cynyddol o bobl yn dod i'r farn hon ac mae annibyniaeth wedi symud o'r ymylon i brif ffrwd dadl wleidyddol Cymru. Ein cenhadaeth yw argyhoeddi pobl Cymru nid yn unig yw annibyniaeth yn ddymunol, ond ei fod yn hanfodol er mwyn i ni fynd i'r afael â'n problemau a gwella ein safon byw.

Nid yw'r ymgyrch dros annibyniaeth bellach yn cael ei harwain gan Blaid Cymru yn unig. Mae'n cael ei arwain gan ystod o gymdeithas sifil a sefydliadau diwylliannol sydd, yn ôl pob golwg, wedi tyfu dros nos. Fodd bynnag, mae angen cynllun arnom sy'n nodi llwybr clir a chredadwy at annibyniaeth. Dyna pam rydym wedi sefydlu Comisiwn i edrych ar sut y bydd Cymru yn dod yn annibynnol. Mae'r Comisiwn Annibyniaeth yn cynnal dadansoddiad helaeth ac yn datblygu polisi effeithiol i gerfio llwybr clir i'r annibyniaeth sydd ei hangen arnom fel cenedl. Rydym yn credu mewn annibyniaeth a fydd yn ein grymuso wrth fod yn gynaliadwy ac yn deg. Ni, pobl Cymru, sydd â'r allwedd i ddyfodol y genedl: Cymru annibynnol.

Comisiwn Annibyniaeth

Rydym wedi sefydlu Comisiwn Annibyniaeth o arbenigwyr a’i swyddogaeth yw argymell y camau bydd angen i ni eu cymryd er mwyn cyflawni annibyniaeth i Gymru yn y ddegawd nesaf.

Y rhwystr mwyaf i annibyniaeth i Gymru yw’r gosodiad na allwn ni ei fforddio, bod gwlad sydd mor gyfoethog â Chymru mewn adnoddau naturiol a medrau a dychymyg ei phobl, rywsut yn rhy dlawd i fod yn annibynnol.

Yn sylfaenol, y modd a gafodd ein heconomi ei gamreoli gan lywodraethau olynol canolig Llundain yw’r rheswm bod cymaint o fwlch yn bodoli rhwng y trethi a godwn yng Nghymru a’r hyn rydym yn ei wario ar fudd-daliadau a gwasanaethau cyhoeddus. Mae angen annibyniaeth arnom yn union er mwyn newid hynny. Yn y cyfamser, mae angen i ni arddangos, y gallwn ni ddechrau cau’r bwlch ariannol hwnnw, hyd yn oed gyda’r pwerau cyfyng a gynigir i ni gan y setliad datganoli presennol.

Bydd y Comisiwn Annibyniaeth yn cyfeirio at y cwestiynau dilys sydd gan bobl ynglŷn â sut fyddai Cymru annibynol yn gweithio, ar faterion fel arian cyfred, ffiniau, dyled genedlaethol y DG, a phensiynau.

Bydd y Comisiwn yn llunio Cyfansoddiad Ysgrifenedig ar gyfer Cymru Annibynol ac yn goruchwylio cynhyrchiad y Mesur Ymreolaeth. Dyma fydd y ddeddfwriaeth baratoadol a gaiff ei gyflwyno gan Lywodraeth Plaid Cymru newydd, a anelir tuag at baratoi ar gyfer refferendwm ar annibyniaeth Gymreig i’w gynnal cyn diwedd y ddegawd nesaf.

Bydd y ddeddfwriaeth a weithredir gan y Mesur hwn yn galluogi llywodraeth Plaid Cymru i ymgysylltu â thrawstoriad mor eang o bobl a diddordebau â phosib. Bydd yn cynnwys creu sefydliad newydd a chanddi ysgrifenyddiaeth lawn-amser, er mwyn goruchwylio’r broses sydd yn arwain at y refferendwm. Bydd cyfres o Gynulliadau Dinasyddion yn hysbysu pobl Cymru ynglŷn â’r materion eang eu hystod a’r cwestiynau mae rhagolwg annibyniaeth yn eu codi.