Gwleidyddion ac ymgyrchwyr yn galw am ganolfan diagnosis canser yng ngogledd Cymru

Cefnogaeth ‘lethol’ i ganolfan ranbarthol unswydd i ostwng cyfraddau marwolaethau.

Mae gwleidyddion Plaid Cymru Mabon ap Gwynfor a Sian Gwenllian a’r ymgyrchwraig Becky Williams wedi ail-adrodd galwadau am ganolfan diagnosis am ganser yng ngogledd Cymru, wedi i ffigyrau newydd ddangos fod pobl yn y gogledd yn wynebu llawer mwy o siawns o ddatblygu canser na gweddill Cymru.

Yn ôl adroddiad rhanbarthol newydd gan Ymchwil Cancr y Gogledd-Orllewin mae pobl sy’n byw yng  ngogledd Cymru yn wynebu risg uwch o ddatblygu canser na gweddill y wlad.

Dywed yr ymchwil fod gan ogledd Cymru ‘nifer o heriau iechyd penodol’ a ‘gor-fynegeion ar 17 math o ganser’ o gymharu â’r cyfartaledd Cymreig.

Yn ôl yr ymchwil, mae 18% yn uwch o ddigwyddiadau cyfartalog o ganser y pen a’r gwddf na gweddill Cymru. Mae gan y gogledd hefyd gyfraddau arwyddocaol uwch o ganser y coluddyn na gweddill y wlad, gyda chyfradd digwyddiadau sydd 18% yn uwch na’r cyfartaledd. Mae gan dair o’r siroedd yn yr arolwg yn y gogledd “gyfraddau sylweddol uwch” o ganser y fron na’r cyfartaledd cenedlaethol, gyda chyfraddau cyffredinol canser y fron yn y gogledd 15% yn uwch na’r cyfartaledd cenedlaethol.

Bu ymgeisydd Plaid Cymru yn Nwyfor Meirionydd yn etholiad y Senedd yn 2021 Mabon ap Gwynfor ac AC Plaid Cymru dros Arfon Sian Gwenllian ill dau wedi bod yn ymgyrchu dros ganolfan ddiagnosis cyflym yng ngogledd Cymru.

Ategwyd y galwadau gan yr ymgyrchwraig leol Becky Williams, gweddw’r ymgyrchydd canser Irfon Williams a ddefnyddiodd ei ddiagnosis o ganser y coluddyn i amlygu’r ffaith fod cleifion canser yng Nghymru yn ei chael yn fwy anodd cyrchu triniaethau canser na gweddill y DG.

Datgelodd ffigyrau a gyhoeddwyd yn ddiweddar am farwolaethau mai canser yw’r achos unigol mwyaf o farwolaeth yn y gogledd, gyda 2,291 o’r 8,156 o farwolaethau a gofnodwyd i’w priodoli i’r clefyd.

Canfu astudiaeth gan Ganolfan Iechyd ac Economeg Prifysgol Abertawe fod amseroedd aros i gleifion a welwyd mewn canolfannau diagnostig cyflym wedi eu torri i lai na chwe diwrnod, gostyngiad o  92% mewn amseroedd aros yn y flwyddyn gyntaf.

Dywedodd ymgeisydd Plaid Cymru yn Nwyfor Meirionydd yn etholiad y Senedd yn 2021 Mabon ap Gwynfor 

"Mae ymchwil yn dangos fod canolfannau diagnosis cyflym yn gostwng amseroedd cymedrig tan ddiagnosis o 84 diwrnod i chwe diwrnod. Mae diagnosis cynnar yn hanfodol er mwyn gwella’r canlyniadau i gleifion.

“Dyna pam fod arnom angen mwy o ganolfannau diagnostig ledled Cymru, yn enwedig yma yn y gogledd gwledig.

"Mae Llywodraeth Cymru wedi cynnal cynllun peilot gyda chanolfannau diagnostig cyflym mewn dau o ardaloedd byrddau iechyd de Cymru a dywed pawb eu bod yn llwyddiant ysgubol. Mae cleifion yn Nwyfor Meirionnydd a ledled y gogledd yn haeddu’r un math o wasanaeth, a dyna pam y mae Plaid Cymru yn pwyso am fuddsoddi yn natblygu canolfannau diagnostig yma er mwyn cael diagnosis cynnal a gwell canlyniadau i’n cleifion."

Meddai’r ymgyrchwraig leol Becky Williams,

“Rwyf yn cefnogi galwad Plaid Cymru am ganolfan diagnosis cyflym yng ngogledd Cymru.

“Gan Gymru y mae rhai o’r canlyniadau gwaethaf yn Ewrop o ran canser y coluddyn – ac un o’r cyfraddau isaf am oroesi canser yn Ewrop. Rydym yn gwybod fod diagnosis a thriniaeth gynnar, nid dim ond i  ganser y coluddyn ond pob math o ganser yn arwain at well canlyniadau i gleifion.

"Diagnosis cynnar yw’r gwahaniaeth rhwng byw a marw – mae mor syml â hynny.

Ychwanegodd AC Plaid Cymru dros Arfon Sian Gwenllian 

“Mae ymchwil wedi dangos fod pobl yng ngogledd Cymru yn wynebu risg llawer uwch o ddatblygu canser na gweddill Cymru, ond does gennym ni ddim canolfan diagnosis cynnar yma yn y gogledd.

“Mae cleifion yng ngogledd Cymru yn haeddu cydraddoldeb gofal a gwasanaeth. Dyna pam fod Plaid Cymru yn galw am fuddsoddi yn natblygu canolfan ddiagnostig yma yng ngogledd-orllewin Cymru i sicrhau diagnosis cynnar a gwell canlyniadau i’n cleifion.

“Mae Plaid Cymru eisiau sicrhau y gall pawb gael profion diagnostig a diagnosis cynnar ymhen 28 diwrnod a buasem yn datblygu tair o Ganolfannau Diagnostig Brys yng Nghymru i gael profion yn gynt. Buasem yn ei gwneud yn haws i feddygon teulu a gweithwyr iechyd proffesiynol i gyfeirio cleifion i’r canolfannau hyn.

Mae hyn yn dechrau gyda chi

Ganddyn nhw mae'r arian, ond gennym ni mae'r bobl. Os yw pawb sy'n ymweld â'r wefan hon yn ymuno â'n symudiad yna does dim na allwn ei gyflawni.