Llywodraeth Cymru yn claddu eu pennau yn y tywod dros yr "argyfwng cynyddol " mewn addysg uwch

IMG_0713.JPG

Dywedodd Bethan Sayed, llefarydd Plaid Cymru dros addysg ôl-16 fod Llywodraeth Cymru yn "gwadu" ac yn claddu eu pennau yn y tywod ynghylch y gyfres gynyddol o heriau yn y sector AU yng Nghymru.

Yr wythnos ddiwethaf (13 Chwef) holodd Bethan Sayed AC Weinidog yr Economi Ken Skates ynghylch effaith economaidd posib colli swyddi mewn prifysgolion megis Caerdydd a Bangor a’r diffygion ariannol sy’n dal i ddigwydd. Cyn hyn, mae Ms Sayed hefyd wedi tynnu sylw at broblemau llywodraethiant mewn sefydliadau AU, gyda rheolwyr yn cael eu hatal a dadl yn deillio o ymchwiliad cysylltiedig ym Mhrifysgol Abertawe, gan ofyn am adolygiad i’r pwnc ar hyd a lled Cymru. Fodd bynnag, mae Gweinidogion wedi gwrthod arfer eu cyfrifoldebau a mynnu bod prifysgolion yn cael eu trin fel sefydliadau hollol hunanlywodraethol, er eu bod yn derbyn cryn swm o arian cyhoeddus, a’u bod yn chwarae rhan hanfodol yn economaidd ac yn y gymuned ar hyd a lled Cymru.

Y mae Diane Anderson, gweddw’r Dr Malcolm Anderson  a laddodd ei hun ym mis Chwefror 2018, yn beio ei farwolaeth yn rhannol ar y baich gwaith gormodol yr oedd ei gŵr yn wynebu ym Mhrifysgol Caerdydd. Mae arolygon mewnol yn y brifysgol hefyd wedi awgrymu bod traean y staff yn teimlo eu bod yn cael eu gorweithio ac yn gweithio oriau afresymol. Ni fydd colli mwy o swyddi yn gwneud dim ond gwaethygu sefyllfa sydd eisoes yn ddrwg.

Mae Prifysgol Caerdydd hefyd yn bwriadu newid Ysgol y Gymraeg a’i symud i adran mewn ysgol newydd mewn cyfnod ariannol heriol, gyda 380 o swyddi mewn perygl - symudiad a feirniadwyd yn hallt am y byddai’n niweidiol i statws yr iaith Gymraeg yn y brifysgol ac i’r strategaeth o gyrraedd miliwn o siaradwyr Cymraeg. 

Dywedodd y gweinidog cysgodol dros addysg ôl-16 Bethan Sayed AC,

“Mae gennym Lywodraeth Cymru a gweinidog addysg sy’n gwadu’r problemau cynyddol yn y sector AU ar hyd a lled Cymru. Mae gennym ddiffygion ariannol ym mhrifysgolion Cymru, a swyddi’n cael eu colli ym Mangor, Caerdydd a mannau eraill. Rydym yn gweld staff dan bwysau cynyddol i lenwi bylchau lle mae swyddi darlithwyr ac addysgwyr wedi diflannu. Does dim sicrwydd y bydd y newidiadau fydd yn deillio o Adolygiad Diamond yn dwyn i mewn yr arian ychwanegol y bydd ar brifysgolion ei angen.

“Mae gennym broblemau llywodraethiant gyda Phrifysgol Abertawe yn atal eu his-ganghellor a phennaeth yr Ysgol Reolaeth, ymysg cryn dipyn o ddadlau. Ac eto, does gennym ni ddim syniad beth sy’n digwydd gyda’r ymchwiliad mewnol.

“Mae prifysgolion hefyd yn wynebu heriau demograffig, gyda llai o fyfyrwyr o Gymru yn ymgeisio am lefydd ym mhrifysgolion Cymru a gostyngiad – sy’n debyg o waethygu – yn nifer y myfyrwyr o’r Undeb Ewropeaidd fydd yn gwneud cais i ddod i Gymru i astudio.

“Mae’n eithaf amlwg i mi a phawb arall fod rhestr gynyddol o broblemau sy’n prysur troi’n argyfwng. Efallai, os nad yw’r Gweinidog Addysg eisiau wynebu’r heriau hyn, ei bod yn bryd cael gweinidog ar wahân am addysg uwch, fel y gallai’r gweinidog hwnnw, gobeithio, ddechrau mynd i’r afael â’r problemau gwirioneddol hyn."

Mae hyn yn dechrau gyda chi

Ganddyn nhw mae'r arian, ond gennym ni mae'r bobl. Os yw pawb sy'n ymweld â'r wefan hon yn ymuno â'n symudiad yna does dim na allwn ei gyflawni.