Ann Davies AS yn galw am iawndal am golledion yn sgil cyfyngiadau clefyd y tafod glas
Cyfyngiadau Tafod Glas yng Nghymru a Lloegr yn ‘rhwystro masnach ar draws ffiniau’ - Plaid Cymru
Yn ystod Cwestiynau’r Prif Weinidog heddiw (dydd Mercher 18 Mehefin) anogodd Llefarydd Materion Gwledig Plaid Cymru, Ann Davies AS, Lywodraeth y DU i ymrwymo i weithio gyda Llywodraeth Cymru ar gynllun i dalu iawndal i fusnesau ffermio am golledion o ganlyniad i’r cyfyngiadau yn sgil clefyd y tafod glas.
Mae clefyd y tafod glas yn glefyd sy'n effeithio'n bennaf ar ddefaid, gwartheg a geifr.
Wythnos diwethaf, dywedodd Llywodraeth Cymru y byddai'n cyflwyno cyfyngiadau ar symud da byw o 20 Mehefin, 2025 ac y bydd angen trwydded benodol a phrofion ymlaen llaw ar unrhyw anifeiliaid sy'n agored i ddal y clefyd ac sy'n symud o ardal sydd eisoes o dan gyfyngiadau i fyw yng Nghymru.
Mae ardal gyfyngedig (RZ) yn Lloegr - sy'n cyfyngu ar symud anifeiliaid - wedi parhau i ehangu dros y misoedd diwethaf wrth i'r clefyd ledaenu.
O 1 Gorffennaf ymlaen, mae Llywodraeth y DU wedi penderfynu dynodi Lloegr gyfan yn Ardal Cyfyngedig (RZ), sy'n golygu, yn ymarferol bod rheoliadau symud yn llacio wrth i'r ffocws symud i annog brechu yn erbyn y clefyd sy'n lleddfu'r symptomau.
Pwysleisiodd AS Caerfyrddin fod ffermwyr Cymru wedi dioddef “ergyd ar ôl ergyd” ac yn awr mewn perygl o gael eu heffeithio ymhellach gan gyfyngiadau ar fasnachu ar draws ffiniau o ganlyniad i achosion o’r clefyd tafod glas.
Esboniodd Ms Davies fod marchnadoedd da byw allweddol a dros 550 o ffermydd ar y ffin yn dibynnu ar fasnachu dros yr haf.
Mae Sioe Frenhinol Cymru eisoes wedi gwahardd da byw o Loegr rhag mynychu'r digwyddiad eleni yn sgil lledaeniad y feirws. Mae Ann Davies AS wedi rhybuddio y gallai amharu ar gyfleoedd 'unwaith y flwyddyn' fel hyn fod yn “ddinistriol” a galwodd am sefydlu cynllun iawndal i leihau'r effeithiau ar fusnesau ffermio.
Wrth siarad yn ystod cwestiynau’r Prif Weinidog, dywedodd Ann Davies AS:
“Mae ffermwyr Cymru wedi dioddef ergyd ar ôl ergyd – o gytundebau masnach y Torïaid i drethi Llafur, ac yn awr ar ben y cyfan, bydd cyfyngiadau yn sgil clefyd y tafod glas sy’n effeithio ar Gymru a Lloegr yn rhwystro masnach ar draws ffiniau.
“Mae marchnadoedd da byw allweddol a dros 550 o ffermydd ar y ffin yn dibynnu ar fasnachu dros yr haf. Mae cyfleoedd 'unwaith y flwyddyn' fel Sioe Frenhinol Cymru yn hanfodol, a gallai aflonyddu o'r fath fod yn ddinistriol.
“A wnaiff y Dirprwy Brif Weinidog ymrwymo i weithio gyda Llywodraeth Cymru ar gynllun i wneud iawn am golledion?”
Fe wnaeth Angela Rayner AS, y Dirprwy Brif Weinidog, a gamodd i mewn yn lle y Prif Weinidog heddiw, osgoi'r cwestiwn, gan ymosod ar Blaid Cymru yn lle am bleidleisio yn erbyn cyllideb Llywodraeth Cymru.
Wrth ofyn i'r Gweinidog dros Faterion Gwledig (Llywodraeth Cymru), Huw Irranca-Davies AS ddoe yn y Senedd, dywedodd cyd-aelod Plaid Cymru Ms Davies, Llyr Gruffudd AS:
“Rydych chi wedi egluro mai rhan o’r rhesymeg hon yw er mwyn 'prynu amser' ond mae’n rhaid dweud: ble ydych chi wedi bod? Rydym wedi gwybod ers misoedd a misoedd, os nad blynyddoedd, fod clefyd y tafod glas ar ei ffordd.”
“Rwy’n ofni’n fawr y bydd eich penderfyniad polisi yr wythnos hon yn dod â hyd yn oed mwy o bryder, hyd yn oed mwy o aflonyddwch a hyd yn oed mwy o boen yn ei sgil.”
“Mae’n mynd i amharu ar yr ecosystem amaethyddol gyfan a gallai hynny ynddo’i hun fod yn fwy niweidiol na delio â chlefyd y tafod glas.”
“Ydych chi wedi cyfrifo'r amcan gost i’r diwydiant o’r cynnig rydych chi’n ei gyflwyno, ac os ydych chi, pa gefnogaeth sy’n cael ei hystyried i wrthbwyso rhywfaint o’r baich hwnnw?”